Jemand, der pflegebedürftig ist, benötigt Unterstützung bei alltäglichen Aktivitäten aufgrund von körperlichen oder geistigen Einschränkungen. Der Begriff "hilflos" bezieht sich auf Personen, die aufgrund schwerer gesundheitlicher Beeinträchtigungen besonders intensive Hilfe benötigen, insbesondere bei grundlegenden täglichen Aufgaben.

Prawo podatkowe rozróżnia między "osobą wymagającą opieki" a "osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji":

a)    Osoba wymagająca opieki

Osobami wymagającymi opieki są "osoby, które z powodu choroby fizycznej, umysłowej lub psychicznej bądź niepełnosprawności potrzebują pomocy w codziennych czynnościach życiowych na stałe, przewidywalnie przez co najmniej sześć miesięcy, w znacznym lub wyższym stopniu" (§ 14 SGB XI).

Za osoby wymagające opieki uznaje się:

• Osoby zakwalifikowane do jednej z trzech kategorii opieki (do 2016 r.) lub jednego z pięciu stopni opieki (od 2017 r.) zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu pielęgnacyjnym §§ 14, 15 SGB XI.
• Osoby, u których stwierdzono znaczne ograniczenie zdolności do samodzielnego życia, tzw. osoby chore na demencję (zgodnie z § 45a SGB XI).
• Osoby posiadające legitymację inwalidzką ze znakiem "H" lub "Bl".
• Inne osoby, które są objęte opieką ambulatoryjną, a koszty opieki są fakturowane oddzielnie przez uznany serwis opiekuńczy.
• Osoby w domu spokojnej starości lub opieki, dla których świadczenia pielęgnacyjne w stawce 0 są fakturowane oddzielnie (wyrok BFH z 10.5.2007, BStBl. 2007 II S. 764).

Jako dowód służą decyzja kasy opieki społecznej lub prywatnego przedsiębiorstwa ubezpieczeniowego, decyzja urzędu ds. zaopatrzenia lub odpowiedniego organu z odpowiednimi ustaleniami lub legitymacja inwalidzka ze znakiem "H" lub "Bl".

b)    Niezdolność do samodzielnej egzystencji
Osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji to "osoby, które potrzebują stałej pomocy osób trzecich w szeregu często i regularnie powtarzających się czynności w celu zabezpieczenia swojej osobistej egzystencji w ciągu każdego dnia" (§ 33b Abs. 6 EStG).

Osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji posiadają legitymację inwalidzką ze znakiem "H" (niezdolność do samodzielnej egzystencji) lub "Bl" (ślepota). Znakowi "H" odpowiadała do 2016 r. klasyfikacja w stopniu opieki III. Jako dowód służą legitymacja inwalidzka ze znakami "H" lub "Bl" oraz decyzja urzędu ds. zaopatrzenia z odpowiednim ustaleniem lub decyzja kasy opieki społecznej lub przedsiębiorstwa ubezpieczeniowego (§ 65 Abs. 2 EStDV).

Od 2017 r. klasyfikacja potrzeby opieki odbywa się - zamiast dotychczas w trzech stopniach opieki - znacznie bardziej szczegółowo w pięciu stopniach opieki. W centrum uwagi znajduje się rzeczywiste zapotrzebowanie na wsparcie, mierzone stopniem samodzielności - niezależnie od tego, czy ktoś cierpi na ograniczenia umysłowe czy fizyczne. Uwzględniane są ograniczenia fizyczne, umysłowe i psychiczne oraz włączane do oceny potrzeby opieki (§ 14 SGB XI).

Wszyscy podopieczni, którzy dotychczas otrzymywali świadczenia z ubezpieczenia pielęgnacyjnego, zostaną bez ponownej oceny przeniesieni do nowego systemu od 1.1.2017. Nie muszą więc składać wniosku o przyznanie nowego stopnia opieki.

Od 2017 r. znakowi "H" odpowiada klasyfikacja w stopniach opieki 4 i 5. Osoby wymagające opieki z stopniem opieki 4 lub 5 mają zatem prawo do podwyższonego ryczałtu dla osób niepełnosprawnych w wysokości 7.400 Euro (pismo BMF z 19.8.2016, IV C 8-S 2286/07/10004).

Uwaga: Nowy stopień opieki 4 dotyczy dotychczasowego stopnia opieki III oraz dotychczasowego stopnia opieki II ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnego życia. Nowy stopień opieki 5 dotyczy dotychczasowego stopnia opieki III ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnego życia oraz przypadków szczególnych stopnia opieki III.

Wniosek: Osoby w stopniu opieki III (do 2016 r.) lub od 2017 r. z stopniem opieki 4 lub 5 są zarówno "wymagające opieki", jak i "niezdolne do samodzielnej egzystencji". Osoby w stopniu opieki I i II lub z stopniem opieki 1 do 3 są tylko "wymagające opieki", ale nie "niezdolne do samodzielnej egzystencji".

• Wydatki z powodu potrzeby opieki w stopniu opieki I, II lub 0 można odliczyć jako nadzwyczajne obciążenia ogólnego rodzaju zgodnie z § 33 EStG, o ile są wyższe niż otrzymane zasiłki pielęgnacyjne z ustawowego lub prywatnego ubezpieczenia pielęgnacyjnego. Wydatki muszą być udokumentowane i są pomniejszane przez urząd skarbowy o dopuszczalne obciążenie. Osoba opiekująca się nie może w tym przypadku otrzymać ryczałtu opiekuńczego zgodnie z § 33b Abs. 6 EStG.

• Wydatki z powodu niezdolności do samodzielnej egzystencji lub potrzeby opieki w stopniu opieki III można również odliczyć jako nadzwyczajne obciążenia ogólnego rodzaju zgodnie z § 33 EStG, o ile są wyższe niż otrzymane zasiłki pielęgnacyjne. Zamiast tego można skorzystać z podwyższonego ryczałtu dla osób niepełnosprawnych w wysokości 7.400 Euro. Osoba opiekująca się może - o ile nie otrzymuje dochodów z tytułu opieki - otrzymać ryczałt opiekuńczy zgodnie z § 33b Abs. 6 EStG.