Ustawa o dochodach emerytalnych reguluje opodatkowanie emerytur. Dotyczy to wszystkich, zarówno emerytów, którzy przeszli na emeryturę przed 2005 rokiem, jak i wszystkich przyszłych. Obciążenie podatkowe dla nowych emerytów rośnie z roku na rok - jednocześnie rosną jednak korzyści dla pracowników.
Ulgi podatkowe nie obejmują produktów inwestycyjnych, które nie służą bezpośrednio zabezpieczeniu emerytalnemu. Zazwyczaj są to swobodnie dostępne inwestycje kapitałowe, do których należą również ubezpieczenia na życie. Wyjątkiem są ubezpieczenia na życie zawarte przed 2005 rokiem. Pozostają one nadal wolne od podatku.
Od 2005 roku 50 procent dochodów emerytalnych podlega opodatkowaniu. Od 2006 do 2020 roku podlegająca opodatkowaniu część emerytur wzrasta co roku o dwa punkty procentowe, a od 2021 roku wzrasta tylko o jeden punkt procentowy rocznie. W 2040 roku emerytura będzie w 100 procentach opodatkowana, podczas gdy składki pracowników na zabezpieczenie emerytalne będą w dużej mierze wolne od podatku.
Pod koniec maja 2021 roku Federalny Trybunał Finansowy opublikował dwa wyroki dotyczące możliwego podwójnego opodatkowania emerytur. Skargi zainteresowanych emerytów zostały jednak oddalone. BFH uznaje podwójne opodatkowanie za możliwe tylko w nielicznych przypadkach. Uważa, że podstawowa systematyka opodatkowania emerytur jest zgodna z prawem, czyli ograniczone odliczenie wydatków na zabezpieczenie emerytalne w okresie aktywności zawodowej, połączone z częściowym zwolnieniem emerytur z podatku w fazie wypłaty. Podwójne opodatkowanie może wystąpić dopiero w przypadku późniejszych roczników emerytalnych (wyroki BFH z 19.5.2021, X R 33/19 i X R 20/21). Jednak przegrani skarżący złożyli skargę konstytucyjną przeciwko obu decyzjom BFH (Az. 2 BvR 1143/21 i 2 BvR 1140/21).
Chodzi o to, jak dokładnie oblicza się podwójne opodatkowanie. BFH przyjął bardzo schematyczne podejście, które tylko w pojedynczych przypadkach prowadzi do zbyt wysokiego opodatkowania emerytur. W obliczeniach podwójnego opodatkowania obowiązuje zasada wartości nominalnej. Należy - mówiąc w uproszczeniu - porównać faktycznie wpłacone i objęte ulgą wydatki na zabezpieczenie emerytalne z faktycznie wypłaconymi i częściowo zwolnionymi z podatku kwotami emerytur. Nie należy ani dyskontować, ani uwzględniać inflacji.
Niektórzy eksperci, a także skarżący w sprawie X R 33/19, byli jednak zdania, że w fazie aktywności zawodowej nie nabywa się kwot emerytalnych w formie pieniężnej, lecz czyste punkty wynagrodzenia. Faktyczna wysokość emerytury krystalizuje się dopiero znacznie później. Jednak BFH nie zagłębił się w "zawiłości" matematyki finansowej i ubezpieczeniowej, lecz porównuje wpłacone i wypłacone kwoty pieniężne. Czy jest to poprawne, czy też istnieje korzystniejsza dla podatników kalkulacja, mają rozstrzygnąć sędziowie konstytucyjni w Karlsruhe.
Obecnie rząd federalny i kraje związkowe w końcu zdecydowały się na wydawanie decyzji podatkowych w tej kwestii jako tymczasowych. Konkretnie: ustalenia podatkowe są tymczasowe w odniesieniu do "opodatkowania rent dożywotnich i innych świadczeń z podstawowego zabezpieczenia zgodnie z § 22 numer 1 zdanie 3 litera a podwójna litera aa EStG". Klauzula tymczasowa zostanie dołączona do wszystkich decyzji o podatku dochodowym za okresy rozliczeniowe od 2005 roku, w których uwzględniono rentę dożywotnią lub inne świadczenie z tzw. podstawowego zabezpieczenia (pismo BMF z 30.8.2021, V A 3 - S 0338/19/10006 :001).
Oznacza to, że emeryci otrzymają teraz decyzje o podatku dochodowym z adnotacją o - częściowej - tymczasowości ustalenia podatkowego. Jeśli Federalny Trybunał Konstytucyjny uzna, że obecne opodatkowanie emerytur ustawowych i emerytur z zawodowych funduszy emerytalnych oraz podobnych zabezpieczeń emerytalnych jest niezgodnie z konstytucją zbyt wysokie, decyzje podatkowe wydane teraz i w przyszłości mogą zostać zmienione bez wcześniejszego odwołania.
