(2022) Jaka jest różnica między potrzebującym opieki a bezradnym?

Prawo podatkowe rozróżnia między "osobą wymagającą opieki" a "osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji":

a)    Osoba wymagająca opieki

Osobami wymagającymi opieki są "osoby, które z powodu choroby fizycznej, umysłowej lub psychicznej bądź niepełnosprawności potrzebują pomocy w codziennych czynnościach życiowych na stałe, przewidywalnie przez co najmniej sześć miesięcy, w znacznym lub wyższym stopniu" (§ 14 SGB XI).

Za osoby wymagające opieki uznaje się:

• Osoby, które zostały zakwalifikowane do jednej z trzech kategorii opieki (do 2016 r.) lub jednego z pięciu stopni opieki (od 2017 r.) zgodnie z ustawą o ubezpieczeniu pielęgnacyjnym §§ 14, 15 SGB XI.
• Osoby, u których stwierdzono znaczne ograniczenie zdolności do samodzielnego życia, tzw. osoby chore na demencję (zgodnie z § 45a SGB XI).
• Osoby posiadające legitymację inwalidzką z oznaczeniem "H" lub "Bl".
• Inne osoby, które są objęte opieką ambulatoryjną, a koszty opieki są fakturowane oddzielnie przez uznany serwis opiekuńczy.
• Osoby w domu spokojnej starości lub domu opieki, dla których świadczenia pielęgnacyjne w stawce 0 są fakturowane oddzielnie (wyrok BFH z 10.5.2007, BStBl. 2007 II S. 764).

Jako dowód służą decyzja kasy opieki społecznej lub prywatnego przedsiębiorstwa ubezpieczeniowego, decyzja urzędu ds. zaopatrzenia lub odpowiedniego organu z odpowiednimi ustaleniami lub legitymacja inwalidzka z oznaczeniem "H" lub "Bl".

b)    Niezdolność do samodzielnej egzystencji
Osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji są "osoby, które potrzebują stałej pomocy osób trzecich w wielu często i regularnie powtarzających się czynnościach zapewniających ich osobistą egzystencję w ciągu każdego dnia" (§ 33b Abs. 6 EStG).

Osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji posiadają legitymację inwalidzką z oznaczeniem "H" (niezdolność do samodzielnej egzystencji) lub "Bl" (niewidomy). Oznaczeniu "H" odpowiada do 2016 r. zakwalifikowanie do stopnia opieki III. Jako dowód służą legitymacja inwalidzka z oznaczeniami "H" lub "Bl" oraz decyzja urzędu ds. zaopatrzenia z odpowiednim ustaleniem lub decyzja kasy opieki społecznej lub przedsiębiorstwa ubezpieczeniowego (§ 65 Abs. 2 EStDV).

Od 2017 r. kwalifikacja do stopnia opieki odbywa się - zamiast dotychczasowych trzech stopni opieki - w sposób znacznie bardziej zróżnicowany w pięciu stopniach opieki. W centrum uwagi znajduje się rzeczywiste zapotrzebowanie na wsparcie, mierzone stopniem samodzielności - niezależnie od tego, czy ktoś cierpi na ograniczenia umysłowe czy fizyczne. Uwzględniane są ograniczenia fizyczne, umysłowe i psychiczne oraz włączane do oceny potrzeby opieki (§ 14 SGB XI).

Wszyscy podopieczni, którzy dotychczas otrzymywali świadczenia z ubezpieczenia pielęgnacyjnego, zostaną bez ponownej oceny przeniesieni do nowego systemu od 1.1.2017. Nie muszą więc składać wniosku o zakwalifikowanie do nowego stopnia opieki.

Od 2017 r. oznaczeniu "H" odpowiada zakwalifikowanie do stopni opieki 4 i 5. Osoby wymagające opieki z stopniem opieki 4 lub 5 mają zatem prawo do podwyższonego ryczałtu dla osób niepełnosprawnych w wysokości 7.400 Euro (pismo BMF z 19.8.2016, IV C 8-S 2286/07/10004).

Uwaga: Nowy stopień opieki 4 dotyczy dotychczasowego stopnia opieki III oraz dotychczasowego stopnia opieki II ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnego życia. Nowy stopień opieki 5 dotyczy dotychczasowego stopnia opieki III ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnego życia oraz przypadków szczególnych stopnia opieki III.

Wniosek: Osoby w stopniu opieki III (do 2016 r.) lub od 2017 r. z stopniem opieki 4 lub 5 są zarówno "osobami wymagającymi opieki", jak i "osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji". Osoby w stopniu opieki I i II lub z stopniem opieki 1 do 3 są tylko "osobami wymagającymi opieki", ale nie "osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji".

• Wydatki z powodu potrzeby opieki w stopniu opieki I, II lub 0 można odliczyć jako nadzwyczajne obciążenia ogólnego rodzaju zgodnie z § 33 EStG, o ile są wyższe niż otrzymane świadczenia pielęgnacyjne z ustawowego lub prywatnego ubezpieczenia pielęgnacyjnego. Wydatki muszą być udokumentowane i zostaną pomniejszone przez urząd skarbowy o dopuszczalne obciążenie. Osoba opiekująca się nie może w tym przypadku otrzymać ryczałtu opiekuńczego zgodnie z § 33b Abs. 6 EStG.

• Wydatki z powodu niezdolności do samodzielnej egzystencji lub potrzeby opieki w stopniu opieki III można również odliczyć jako nadzwyczajne obciążenia ogólnego rodzaju zgodnie z § 33 EStG, o ile są wyższe niż otrzymane świadczenia pielęgnacyjne. Zamiast tego można skorzystać z podwyższonego ryczałtu dla osób niepełnosprawnych w wysokości 7.400 Euro. Osoba opiekująca się może - o ile nie otrzymuje dochodów z tytułu opieki - otrzymać ryczałt opiekuńczy zgodnie z § 33b Abs. 6 EStG.