(2022) Jak oceniane są różne szkolenia jako środek całościowy?

Wiele dzieci przechodzi kilka szkoleń, zanim osiągną swój cel zawodowy, np. praktyka bankowa, a następnie studia, praktyka rzemieślnicza, a następnie szkoła techniczna lub szkoła średnia zawodowa, praktyka rzemieślnicza i szkoła średnia zawodowa oraz politechnika.

Zgodnie z dotychczasowym stanem prawnym pierwsze kwalifikacje zawodowe (praktyka) były uznawane za pierwsze szkolenie, a następnie studia za drugie szkolenie. Wydatki na pierwsze szkolenie można odliczyć jako koszty specjalne (jeśli poza stosunkiem szkoleniowym) w ograniczonym zakresie, a na drugie szkolenie w pełnej wysokości jako koszty uzyskania przychodu.

Na drugie szkolenie przysługuje zasiłek na dziecko tylko wtedy, gdy dziecko nie pracuje lub pracuje mniej niż 20 godzin tygodniowo.

Zgodnie z nowym stanem prawnym po ukończeniu pierwszego szkolenia dalsze szkolenie może być nadal uznawane za część pierwszego szkolenia, jeśli na podstawie obiektywnych dowodów można stwierdzić, że dziecko nie osiągnęło jeszcze zamierzonego celu zawodowego (tzw. szkolenie wieloetapowe). Należy wziąć pod uwagę, czy dalsze szkolenie jest ściśle związane z merytorycznym zakresem nieakademickiego szkolenia lub pierwszych studiów i jest realizowane w bliskim związku czasowym (wyrok BFH z 15.4.2015, V R 27/14; pismo BMF z 8.2.2016, BStBl. 2016 I s. 226).

Znaczenie wieloetapowego szkolenia zawodowego:

• Dla rodziców korzystne jest, aby szkolenie zawodowe było oceniane jako pierwsze szkolenie tak długo, jak to możliwe. Wtedy przysługuje zasiłek na dziecko lub ulgi podatkowe, niezależnie od tego, czy dziecko w tym czasie - w tym okres oczekiwania na miejsce szkoleniowe oraz okres przejściowy - pracuje więcej niż 20 godzin tygodniowo (§ 32 ust. 4 zdanie 2 EStG).
• Dla dziecka korzystne jest, że po pierwszym uzyskaniu kwalifikacji zawodowych od 2015 roku może odliczyć koszty dalszego szkolenia w pełnej wysokości jako koszty uzyskania przychodu (§ 9 ust. 6 EStG).

 

Federalny Trybunał Finansowy orzekł w 2014 roku, że szkolenie zawodowe w ramach studiów dualnych stanowi jednolite pierwsze szkolenie, nawet jeśli praktyczne szkolenie (praktyka) kończy się wcześniej niż studia (licencjat). Ponieważ jest to pierwsze szkolenie, nie ma wpływu na prawo do zasiłku na dziecko, jeśli dziecko po ukończeniu praktyki pracuje ponad 20 godzin tygodniowo obok studiów (wyrok BFH z 3.7.2014, III R 52/13).

 

Jednak jakby sprawa nie była już wystarczająco skomplikowana:

Obecnie BFH w serii orzeczeń odniósł się do dalszych przypadków i doprecyzował swoje stanowisko - niestety również je skomplikował. Ostatecznie można stwierdzić, że zawsze, gdy dalsze studia lub szkolenie są realizowane "tylko obok pracy", zasiłek na dziecko zostanie odmówiony. Dorywcze prace są natomiast nieszkodliwe (wyroki BFH z 11.12.2018, III R 22/18, III R 2/18, III R 32/17, III R 47/17). Przypadki, w których kasa rodzinna odmówiła zasiłku na dziecko na dalsze szkolenie, obejmowały między innymi:

Przypadek 1: Syn najpierw ukończył szkolenie na bankowca. Następnie pracował w pełnym wymiarze godzin w banku, w którym odbył szkolenie. Kilka miesięcy po zakończeniu "pierwszego szkolenia" syn wziął udział w dwuletnim szkoleniu zawodowym na specjalistę ds. bankowości. BFH nie podjął ostatecznej decyzji, ale zasugerował, że zasiłek na dziecko nie zostanie przyznany, ponieważ szkolenie na specjalistę ds. bankowości prawdopodobnie bardziej przypomina szkolenie zawodowe. Sprawa została odesłana do sądu niższej instancji.

Przypadek 2: Córka najpierw ukończyła praktykę jako bankowiec. Już krótko po zakończeniu szkolenia rozpoczęła studia w kolegium zawodowym o specjalności marketing. Państwowo uznane studia zakończone tytułem "Państwowo certyfikowana ekonomistka" odbywały się w niepełnym wymiarze godzin. Jednocześnie córka pracowała najpierw w banku, a później w salonie samochodowym. Tygodniowy czas pracy wynosił 40 godzin. Również w tym przypadku BFH nie podjął ostatecznej decyzji. Sąd niższej instancji musi zbadać, czy stosunek szkoleniowy był podporządkowany stosunkowi pracy, czy odwrotnie. Prawdopodobnie zasiłek na dziecko zostanie jednak cofnięty.

Przypadek 3: Syn zdał egzamin w zawodzie elektronik w specjalności technika energetyczna i budowlana i został zatrudniony przez firmę szkoleniową z tygodniowym czasem pracy wynoszącym 38 godzin. Kilka miesięcy później syn uczęszczał na dwuletni wieczorowy kurs na mistrza przemysłowego elektrotechniki IHK. Sprawa została odesłana do sądu finansowego, który teraz musi zbadać, czy szkolenie czy praca były na pierwszym planie. Wiele wskazuje na to, że praca była na pierwszym planie i w związku z tym nie przysługuje zasiłek na dziecko.

Przypadek 4: Córka ukończyła szkolenie na pracownika biura podatkowego. Następnie została zatrudniona przez dotychczasowego pracodawcę w pełnym wymiarze godzin. Bezpośrednio po egzaminie córka zapisała się do szkoły ekonomicznej, aby uzyskać tytuł Państwowo certyfikowanej ekonomistki w specjalności ekonomia (ze szczególnym uwzględnieniem podatków). Szkolenie w niepełnym wymiarze godzin trwało 3 1/2 roku. Również w tym przypadku sąd finansowy musi ponownie zdecydować po odesłaniu przez BFH i uwzględnić nowe zasady BFH. Podobnie jak w trzech poprzednich przypadkach, nie jest bardzo prawdopodobne, że rodzice wygrają spór prawny.

W trzech kolejnych orzeczeniach chodziło o zasiłek na dziecko dla córek, które po ukończeniu szkolenia na pracownika administracyjnego odbyły kurs zawodowy na specjalistę ds. administracji (wyrok BFH z 20.2.2019, III R 42/18; wyroki BFH z 10.4.2019, III R 51/18 i III R 33/18). W sześciu przypadkach chodziło o zasiłek na dziecko dla dzieci, które po ukończeniu szkolenia na bankowca podjęły studia zawodowe na specjalistę ds. bankowości lub studia finansowe lub ekonomiczne (wyroki BFH z 21.3.2019, III R 12/18, III R 16/18, III R 17/18, III R 40/18 i III R 50/18; wyrok BFH z 10.4.2019, III R 19/18). Dziesiąte orzeczenie dotyczyło zasiłku na dziecko dla syna, który po ukończeniu szkolenia na mechanika przemysłowego i szkolenia mistrzowskiego awansował na "Certyfikowanego technicznego ekonomistę" (wyrok BFH z 21.3.2019, III R 18/18).

Wszystkie przypadki zostały odesłane do sądów niższej instancji w celu dalszego wyjaśnienia stanu faktycznego. BFH już jednak zasugerował, że zasiłek na dziecko zostanie odmówiony, jeśli dzieci pracowały w pełnym wymiarze godzin i dalsze szkolenia nie były na pierwszym planie w porównaniu z pracą.

Obecnie Federalny Trybunał Finansowy orzekł, że zasiłek na dziecko nie wchodzi w grę, jeśli dziecko po ukończeniu szkolenia na dyplomowanego urzędnika finansowego pracuje ponad 20 godzin w administracji finansowej i studiuje prawo w czasie wolnym od pracy (wyrok BFH z 7.4.2022, III R 22/21).

 

Schemat kontrolny:

Orzecznictwo dotyczące zasiłku na dziecko w przypadku dalszych studiów lub uzupełniającego szkolenia stało się niezwykle skomplikowane. Następujący schemat kontrolny może jednak pomóc w ustaleniu, czy zasiłek na dziecko powinien zostać przyznany:

1. Czy jest to szkolenie lub studia, które opierają się na pierwszym szkoleniu? Jeśli tak: przejdź do punktu 2. Jeśli nie, jest to niejako inna "specjalizacja": zasiłek na dziecko jest przyznawany tylko wtedy, gdy nie ma pracy zarobkowej lub praca nie przekracza 20 godzin tygodniowo.

2. Czy istnieje związek czasowy między dwoma etapami szkolenia? Jeśli tak: przejdź do punktu 3. Jeśli nie: zasiłek na dziecko jest przyznawany tylko wtedy, gdy nie ma pracy zarobkowej lub praca nie przekracza 20 godzin tygodniowo.

Uwaga: Jeśli syn lub córka zapisali się na kolejny etap szkolenia (np. kurs mistrzowski) dopiero kilka miesięcy po ukończeniu pierwszego szkolenia (np. egzaminu czeladniczego), nie wyklucza to połączenia etapów szkolenia (BFH 11.12.2018, III R 32/17).

3. Czy dziecko wykorzystuje kwalifikacje uzyskane po pierwszym ukończeniu szkolenia do wykonywania zawodu, który faktycznie wykonuje? Jeśli tak: Wiele wskazuje na to, że dalsze szkolenie nie jest już częścią "całościowego szkolenia". Skutek: zasiłek na dziecko na dalsze szkolenie prawdopodobnie nie zostanie przyznany, ponieważ praca stała się priorytetem. Jeśli nie: Prawo do zasiłku na dziecko może zostać zachowane, ponieważ dalsze szkolenie jest na pierwszym planie. W obu przypadkach należy jednak dokonać całościowej oceny z punktem 4

Przykłady: Jeśli np. czeladnik lub kupiec zostanie zatrudniony przez firmę szkoleniową w wyuczonym zawodzie lub licencjat podejmie pracę na stanowisku, które otwiera ten stopień, może to być wskazówką, że praca stała się priorytetem. Ponieważ taki stan faktyczny wskazuje, że dalsze szkolenia służą jedynie doskonaleniu zawodowemu lub podnoszeniu kwalifikacji w już podjętym i wykonywanym zawodzie.

Jeśli dziecko podejmuje pracę, która byłaby dla niego dostępna również bez uzyskanego stopnia (np. praca dorywcza w gastronomii lub handlu) lub jeśli praca zarobkowa nie jest typowo stałym zatrudnieniem (np. licencjat, który podczas kolejnych studiów magisterskich pracuje 19 godzin jako pomocnik naukowy i dodatkowo udziela 3 godzin korepetycji tygodniowo), może to wskazywać na priorytetowe szkolenie zawodowe.

4. Czy praca jest nadrzędna wobec dalszego szkolenia i czy szkolenie jest zatem realizowane obok pracy? Jeśli tak: W całościowej ocenie z punktem 3 zasiłek na dziecko prawdopodobnie zostanie cofnięty. Jeśli nie: Zasiłek na dziecko powinien zostać zachowany w całościowej ocenie z punktem 3, ponieważ szkolenie jest na pierwszym planie. Praca zawodowa przekraczająca 20 godzin tygodniowo przemawia wprawdzie przeciwko przyznaniu zasiłku na dziecko. Ale: Jeśli limit 20 godzin zostanie przekroczony tylko nieznacznie, może to być nieszkodliwe, a szkolenie zawodowe może nadal być na pierwszym planie. Dla priorytetowego szkolenia zawodowego istotne jest również, w jakim stosunku czasowym pozostają praca i szkolenie.

Przykłady: Jeśli np. praca w niepełnym wymiarze godzin wynosząca regularnie 22 godziny tygodniowo jest rozłożona w taki sposób, że dostosowuje się do planu szkoleniowego, jest to wskazówka na priorytetowe szkolenie. To samo dotyczy sytuacji, gdy dziecko pracuje maksymalnie 20 godzin tygodniowo w semestrze, ale dzięki zwiększonej liczbie godzin w tygodniu podczas przerwy semestralnej osiąga średni czas pracy przekraczający 20 godzin tygodniowo.

Jeśli dziecko pracuje prawie w pełnym wymiarze godzin, a szkolenia odbywają się tylko wieczorami i w weekendy, wskazuje to, że dalsze szkolenia odbywają się tylko obok pracy. Wreszcie może mieć również znaczenie, czy i w jakim stopniu praca i szkolenia są ze sobą powiązane nie tylko czasowo, ale także merytorycznie.

Uwaga: Dla porządku należy w tym miejscu zaznaczyć, że powyższe dotyczy oczywiście również kwestii przyznania ulgi na dziecko.