Wann und wie muss ich Einkünfte als Grenzgänger eintragen?
Die Steuererklärung für Grenzgänger wirft bei vielen Arbeitnehmern Fragen auf: Wer in Deutschland wohnt, aber regelmäßig in einem Nachbarland arbeitet, ist nicht automatisch steuerlich korrekt eingeordnet. Entscheidend sind die Sonderregelungen der Doppelbesteuerungsabkommen. Der folgende Beitrag erklärt verständlich, wann Einkünfte als Grenzgänger einzutragen sind, welche Anlagen zur Steuererklärung gehören und wann der Progressionsvorbehalt greift.
Wer gilt steuerlich als Grenzgänger?
Als Grenzgänger gelten Arbeitnehmer, die ihren Wohnsitz in Deutschland haben und regelmäßig zur Arbeit in ein benachbartes Ausland pendeln, etwa nach Frankreich, Österreich oder in die Schweiz. Maßgeblich sind dabei die jeweiligen Doppelbesteuerungsabkommen sowie die tatsächliche Rückkehr an den deutschen Wohnsitz.
Wichtig: Die Grenzgängereigenschaft entsteht nicht automatisch, sondern nur, wenn die Voraussetzungen eingehalten werden.
Wo wird der Arbeitslohn besteuert?
Grundsätzlich gilt: Arbeitslohn wird dort besteuert, wo die Arbeit ausgeübt wird. Für Grenzgänger sieht das jeweilige Doppelbesteuerungsabkommen jedoch häufig eine Ausnahme vor:
Der Arbeitslohn wird in Deutschland versteuert, obwohl die Tätigkeit im Ausland erfolgt.
- Der gesamte Arbeitslohn unterliegt der deutschen Einkommensteuer.
- Im ausländischen Staat fällt regelmäßig keine oder nur eine begrenzte Quellensteuer an.
- Es gibt keinen Progressionsvorbehalt, weil der Arbeitslohn nicht steuerfrei ist, sondern regulär in Deutschland besteuert wird.
Grenzgänger Steuererklärung: Wo trage ich den Arbeitslohn ein?
Sind Sie Grenzgänger im steuerlichen Sinne, erfolgt die Eintragung wie folgt:
- Anlage N für den regulären Arbeitslohn
- zusätzlich Anlage N-GRE, nur wenn Sie in Baden-Württemberg wohnen und in Frankreich, Österreich oder der Schweiz arbeiten
Wichtig: Die Anlage N-AUS dürfen Sie in diesem Fall nicht verwenden. Grenzgängerregelung und Anlage N-AUS schließen sich gegenseitig aus.
Grenzgänger oder kein Grenzgänger – die Abgrenzung
Sie gelten als Grenzgänger, wenn:
- Sie regelmäßig an Ihren Wohnsitz in Deutschland zurückkehren.
- Sie die zulässige Anzahl an Nichtrückkehrtagen einhalten (zum Beispiel Schweiz: maximal 60 Tage).
- Ihr Arbeitslohn in Deutschland besteuert wird.
Folge: Eintragung in Anlage N (und ggf. Anlage N-GRE), kein Progressionsvorbehalt.
Sie gelten nicht als Grenzgänger, wenn:
- Sie zu häufig nicht an den deutschen Wohnsitz zurückkehren.
- Sie überwiegend im Ausland wohnen oder arbeiten.
- Sie weitere ausländische Einkünfte haben, die nicht unter die Grenzgängerregelung fallen.
Dann gilt meist: Besteuerung im Arbeitsstaat. Der Arbeitslohn ist in Deutschland häufig steuerfrei, erhöht aber den Steuersatz für andere Einkünfte über den Progressionsvorbehalt nach § 32b EStG.
=> Eintragung: Anlage N-AUS.
Besonderheiten je nach Land
- Frankreich und Österreich: Grenzgänger versteuern ihren Arbeitslohn grundsätzlich in Deutschland.
- Schweiz: Der Arbeitgeber darf 4,5 Prozent Quellensteuer einbehalten. Diese wird regelmäßig auf die deutsche Einkommensteuer angerechnet.
Sonderfall: Beamte und öffentlicher Dienst
Bei Beamten und Beschäftigten im öffentlichen Dienst gilt eine Sonderregel: Das Einkommen wird grundsätzlich im Staat des Arbeitgebers besteuert, auch wenn die übrigen Voraussetzungen einer Grenzgängersituation vorliegen.
Fazit
Die Steuererklärung für Grenzgänger hängt entscheidend davon ab, wo der Arbeitslohn steuerlich zugeordnet wird. Wer die Grenzgängerregelung erfüllt, erklärt sein Einkommen wie inländischen Arbeitslohn und vermeidet den Progressionsvorbehalt. Werden die Voraussetzungen nicht eingehalten, ist die Anlage N-AUS erforderlich. Eine saubere Abgrenzung reduziert Rückfragen des Finanzamts und verhindert unnötige steuerliche Nachteile.
Elektronischen Steuererklärung ohne Anlage N-GRE
In der Praxis kann es vorkommen, dass die Anlage N-GRE in einzelnen elektronischen Steuerprogrammen nicht gesondert unterstützt wird, zum Beispiel bei der Nutzung von Lohnsteuer kompakt In diesen Fällen bedeutet das nicht automatisch, dass die Grenzgängerangaben verloren gehen.
Sofern Ihr Arbeitslohn vollständig in Deutschland steuerpflichtig ist, wird er weiterhin korrekt in der Anlage N erklärt. Die für Grenzgänger relevanten Zusatzinformationen (etwa zum ausländischen Arbeitgeber oder zur Grenzgängereigenschaft) sollten dann im vorgesehenen Freitext- oder Erläuterungsfeld der Steuererklärung ergänzt werden.
Empfehlenswert ist es außerdem, eine kurze schriftliche Erläuterung beizufügen, aus der hervorgeht, dass die Voraussetzungen der Grenzgängerregelung erfüllt sind. Das erleichtert dem Finanzamt die Einordnung und reduziert Rückfragen.
Wichtig: Auch wenn die Anlage N-GRE technisch nicht auswählbar ist, bleibt die materielle Steuerpflicht unverändert. Entscheidend ist, dass der Arbeitslohn korrekt als in Deutschland steuerpflichtig erklärt wird.
Wann und wie muss ich Einkünfte als Grenzgänger eintragen?
Kto podlega przepisom dotyczącym pracowników przygranicznych (CH)?
Pod regulacje dla pracowników przygranicznych w Szwajcarii podlega każdy, kto mieszka w Niemczech i regularnie dojeżdża do pracy w Szwajcarii. Obowiązują następujące zasady:
- Podatnik nie może w więcej niż 60 dni roboczych w roku nie wracać do swojego miejsca zamieszkania.
- Odległość między miejscem zamieszkania a miejscem pracy nie ma znaczenia.
- Szwajcaria może pobrać podatek od wynagrodzenia do 4,5%. Kwoty wolne od podatku i koszty uzyskania przychodu nie są uwzględniane.
- Pracownik musi przedstawić pracodawcy swoje miejsce zamieszkania za pomocą tzw. zaświadczenia o miejscu zamieszkania z urzędu skarbowego (formularz Gre-1).
- Na wniosek pracodawca wystawia zaświadczenie o podatku od wynagrodzenia za pobrany podatek od wynagrodzenia.
- Przy opodatkowaniu w państwie zamieszkania, Niemczech, podatek od wynagrodzenia pobrany w Szwajcarii jest zaliczany na poczet niemieckiego podatku dochodowego.
Besonderheiten und Billigkeitsregelungen
Proszę pamiętać, że istnieją szczególne regulacje i zasady łagodności dla pracowników przygranicznych z powodu pandemii koronawirusa, ponieważ codzienne dojazdy często nie były możliwe. Więcej informacji można znaleźć na stronach Federalnego Ministerstwa Finansów.
Ponadto umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania są stopniowo zmieniane lub zawierane są tzw. protokoły zmieniające, zgodnie z którymi dni pracy w trybie home office są coraz częściej uznawane za nieszkodliwe. W indywidualnych przypadkach należy dokładnie sprawdzić, gdzie znajduje się prawo do opodatkowania.
Kto podlega przepisom dotyczącym pracowników przygranicznych (CH)?
Kto podlega regulacji dla pracowników przygranicznych (AUT)?
Pod regulacje dla pracowników transgranicznych z Austrią podlega każdy, kto mieszka w Niemczech i regularnie dojeżdża do pracy w Austrii. Muszą być spełnione dwa warunki:
- miejsce zamieszkania i pracy muszą znajdować się w strefie przygranicznej, tj. na obszarze 30 km po obu stronach wspólnej granicy.
- Musisz co do zasady wracać do swojego miejsca zamieszkania każdego dnia.
Jeśli w ciągu roku nie wracasz do swojego miejsca zamieszkania maksymalnie przez 45 dni roboczych lub pracujesz dla swojego pracodawcy poza strefą przygraniczną, nie stanowi to problemu (tzw. dni niewracania).
Za pracę poza strefą przygraniczną uważa się również pracę w państwie trzecim.
Lohnsteuer kompakt
Proszę pamiętać, że istnieją szczególne i uznaniowe regulacje dla pracowników transgranicznych z powodu pandemii koronawirusa, ponieważ codzienne dojazdy często nie były możliwe. Więcej informacji można znaleźć na stronach Federalnego Ministerstwa Finansów.
Kto podlega regulacji dla pracowników przygranicznych (AUT)?
Co to jest „Sonderregelung für Grenzgänger”?
Ta regulacja dotyczy osób dojeżdżających do pracy, które mieszkają w Niemczech i dojeżdżają do pracy we Francji, Austrii lub Szwajcarii. Jest to uregulowane w odpowiednich umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jeśli pracujesz w jednym z tych krajów, musisz opodatkować swoje dochody w Niemczech, a nie w kraju, w którym pracujesz. Dotyczy to jednak tylko sytuacji, gdy miejsce zamieszkania i pracy znajduje się w strefie przygranicznej danego kraju. Dla Francji strefa przygraniczna wynosi 20 km po obu stronach granicy, dla Austrii jest to 30 km. W Szwajcarii nie ma takiej strefy przygranicznej.
Również z Belgią do 2003 roku obowiązywała szczególna regulacja dla pracowników przygranicznych. Jednak od 2004 roku obowiązuje ogólna regulacja. Oznacza to dla pracowników przygranicznych do Belgii: wynagrodzenie nie jest już opodatkowane w kraju zamieszkania, czyli w Niemczech, lecz w kraju wykonywania pracy, czyli w Belgii. W Niemczech dochody te są zwolnione z podatku, ale uwzględniane w klauzuli progresywnej. Natomiast dla osób dojeżdżających z Belgii do Niemiec obowiązuje szczególna regulacja podatkowa: Belgia jako kraj zamieszkania zwalnia z podatku wynagrodzenia opodatkowane w Niemczech jako kraju wykonywania pracy i uwzględnia je jedynie w klauzuli progresywnej. Dochody te są jednak uwzględniane w belgijskim podatku gminnym, który jest podatkiem dodatkowym do podatku dochodowego. W celu zrekompensowania tego belgijskiego podatku gminnego niemiecki podatek dochodowy i płacowy od tych dochodów jest obniżany ryczałtowo o 8 %.
Co to jest „Sonderregelung für Grenzgänger”?
Dlaczego powinienem wpisać moje dochody jako pracownik przygraniczny w walucie krajowej?
Jeśli jako pracownik przygraniczny otrzymujesz dochody w walucie innej niż euro, wpisz tę kwotę w walucie obcej w zeznaniu podatkowym (załącznik N-Gre). Dotyczy to tylko pracy w Szwajcarii.
Urząd skarbowy przelicza Twoje dochody z waluty obcej na euro po średnim kursie wymiany. Może zostać również zastosowany kurs referencyjny Europejskiego Banku Centralnego (EBC) lub oficjalny kurs przeliczeniowy VAT. Nie jest jednak dozwolone, abyś sam przeliczał swoje dochody według kursu.
Dlaczego powinienem wpisać moje dochody jako pracownik przygraniczny w walucie krajowej?
Co to jest wynagrodzenie zwolnione z podatku zgodnie z umową o unikaniu podwójnego opodatkowania?
Chodzi o nieopodatkowane wynagrodzenie zgodnie z umowami o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO) lub rozporządzeniem w sprawie pracy za granicą (ATE). W UPO określono, w jaki sposób pracownicy wykonujący pracę za granicą muszą opodatkować swoje dochody, aby uniknąć podwójnego opodatkowania. Wynagrodzenie za pracę za granicą może być zwolnione z podatku na podstawie rozporządzenia w sprawie pracy za granicą (ATE), jeśli z danym państwem nie istnieje umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania i praca trwa nieprzerwanie co najmniej trzy miesiące. Choroba lub urlop nie wpływają na okres pracy, ale nie są wliczane do trzymiesięcznego okresu.
Jeśli Państwa wynagrodzenie podlega opodatkowaniu za granicą, w Niemczech zostaną Państwo zwolnieni z podatku na podstawie UPO lub ATE. Jednak dochód opodatkowany za granicą jest w Niemczech uwzględniany w klauzuli progresywnej. Oznacza to, że z dochodu zagranicznego i innych dochodów w Niemczech obliczany jest łączny dochód. Z tego łącznego dochodu wynika wyższa stawka podatkowa, którą opodatkowane są jednak tylko dochody uzyskane w Niemczech.
Wyjątki:
- Dla Francji, Austrii i Szwajcarii obowiązuje szczególna regulacja dla pracowników przygranicznych zgodnie z umową o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jeśli pracują Państwo w tych krajach, wynagrodzenie podlega opodatkowaniu w państwie zamieszkania, czyli w Niemczech.
- W Szwajcarii pracodawca może pobrać podatek od wynagrodzenia w wysokości 4,5 procent, który zostanie zaliczony na poczet podatku w Niemczech.
- Urzędnicy i pracownicy służby publicznej zawsze opodatkowują swoje dochody w kraju, w którym pracują, ponieważ obowiązuje zasada państwa płatnika.
Uwaga: Obecnie rozporządzenie w sprawie pracy za granicą zostało zaktualizowane. Chcielibyśmy zwrócić uwagę na szczególnie ważny nowy przepis: pracownicy muszą udowodnić, że ich wynagrodzenie za pracę za granicą podlegało minimalnemu opodatkowaniu. Jeśli nie mogą Państwo przedstawić dowodu lub nie ma minimalnego opodatkowania, rozporządzenie w sprawie pracy za granicą i tym samym zwolnienie z podatku w Niemczech nie mają zastosowania. Nowe przepisy mają zastosowanie do wynagrodzeń i innych świadczeń wypłacanych po 31.12.2022 r. lub otrzymanych przez pracownika po tym terminie.
Uwaga: Obecnie coraz więcej umów o unikaniu podwójnego opodatkowania jest zmienianych w taki sposób, że dni pracy w trybie home office są szczególnie uwzględniane. W indywidualnych przypadkach należy dokładnie sprawdzić, gdzie znajduje się prawo do opodatkowania.
Co to jest wynagrodzenie zwolnione z podatku zgodnie z umową o unikaniu podwójnego opodatkowania?
Wie erfolgt die Umrechnung von Arbeitslohn in ausländischer Währung?
Wenn Sie Ihren Arbeitslohn in einer fremden Währung erhalten, müssen Sie diesen für Ihre Einkommensteuererklärung in Euro umrechnen. Dies gilt auch, wenn im Ausland Steuern auf den Arbeitslohn einbehalten wurden und diese auf Ihre deutsche Steuerschuld angerechnet werden sollen.
Grundsätze der Umrechnung:
- Zu- und Abflussprinzip (§ 11 Abs. 1 EStG): Die Umrechnung erfolgt zum Zeitpunkt des Zuflusses. Das bedeutet, dass der Arbeitslohn in Euro umgerechnet wird, sobald das Gehalt auf Ihrem Konto gutgeschrieben wurde (BFH-Urteil vom 3.12.2009, BStBl. 2010 II S. 698).
- Euro-Referenzkurs der Europäischen Zentralbank (EZB): Die Umrechnung erfolgt auf Basis des Euro-Referenzkurses, den die EZB monatlich veröffentlicht. Diese Kurse entsprechen den Umsatzsteuer-Umrechnungskursen, die ebenfalls monatlich vom Bundesfinanzministerium festgelegt und im Bundessteuerblatt veröffentlicht werden.
- Monatliche Umrechnung: Der Arbeitslohn muss mit dem monatsbezogenen Referenzkurs der EZB umgerechnet werden. Die aktuellen Umrechnungskurse können Sie auf der Webseite des Bundesfinanzministeriums einsehen (siehe BMF-Umrechnungskurse).
Erleichterung: Jahresbezogene Umrechnung
Es wird nicht beanstandet, wenn die Lohnzahlungen in ausländischer Währung auf Basis eines jährlichen Umrechnungskurses berechnet werden. Dieser Kurs wird aus den monatlich veröffentlichten Umsatzsteuer-Referenzkursen ermittelt, wobei der Kurs auf volle 50 Cent abgerundet wird (BMF-Schreiben vom 14.12.2014).
Besonderheit für Grenzgänger in die Schweiz
Für Grenzgänger in die Schweiz gilt eine Sonderregelung:
- Sie müssen den Arbeitslohn sowie die in der Schweiz einbehaltene Steuer in der "Anlage N-Gre" in Schweizer Franken eintragen. Die Finanzämter übernehmen die Umrechnung dann automatisch auf jahresbezogener Basis.
- Die Finanzverwaltung verwendet einen Durchschnittskurs für das gesamte Jahr, der vorgegeben wird.
Aktuelle Umrechnungskurse für die Schweiz:
- 2022: 100 CHF = 99,00 EUR
- 2023: 100 CHF = 102,50 EUR
- 2024: 100 CHF = 104,50 EUR
- 2025: 100 CHF = 106,00 EUR*
Quelle: Finanzämter Baden-Württemberg, *Hinweis: Der Kurs für 2025 ist noch nicht offiziell bestätigt.
Fazit:
Die Umrechnung von Arbeitslohn in ausländischer Währung erfolgt in der Regel mit den monatlichen Euro-Referenzkursen der EZB. Alternativ kann für eine Erleichterung der jährliche Umrechnungskurs verwendet werden. Für Grenzgänger in die Schweiz übernimmt das Finanzamt die Umrechnung mit einem festgelegten Jahresdurchschnittskurs.
Wie erfolgt die Umrechnung von Arbeitslohn in ausländischer Währung?
