Dyskryminacja: odszkodowanie od pracodawcy całkowicie wolne od podatku
Według ustawy o ogólnym równym traktowaniu (AGG) dyskryminacja ze względu na rasę lub pochodzenie etniczne, płeć, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub tożsamość seksualną jest zabroniona (§ 1 AGG). W przypadku naruszenia zakazu dyskryminacji pracodawca jest zobowiązany do naprawienia powstałej szkody. Osoba poszkodowana może żądać odpowiedniego odszkodowania pieniężnego (§ 15 ust. 2 AGG). Pytanie dotyczy tego, jak takie odszkodowanie powinno być traktowane podatkowo. Obecnie Sąd Finansowy w Nadrenii-Palatynacie orzekł, że odszkodowanie, które pracodawca musi zapłacić pracownikowi z powodu dyskryminacji, mobbingu lub molestowania seksualnego, jest wolne od podatku i nie stanowi opodatkowanego wynagrodzenia. Dotyczy to również sytuacji, gdy pracodawca zaprzeczył zarzutom dyskryminacji i zgodził się na zapłatę jedynie w ramach ugody sądowej. Zwolnienie z podatku oznacza, że płatność nie podlega ubezpieczeniom społecznym (FG Rheinland-Pfalz z 21.3.2017, 5 K 1594/14).
Przypadek: Pracownica wniosła pozew o ochronę przed wypowiedzeniem przeciwko zwykłemu wypowiedzeniu umowy o pracę "z powodów osobistych", w którym domagała się również odszkodowania z powodu dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność. Kilka tygodni przed wypowiedzeniem Urząd ds. Społecznych stwierdził niepełnosprawność w wysokości 30%.
Przed Sądem Pracy w Kaiserslautern pracownica i jej pracodawca zawarli ugodę, w której uzgodniono "odszkodowanie zgodnie z § 15 AGG" w wysokości 10.000 Euro i polubownie zakończono stosunek pracy. Urząd skarbowy chciał traktować odszkodowanie jako opodatkowane wynagrodzenie.
Zdaniem sędziów finansowych z ugody zawartej przed sądem pracy wynika, że płatność nie była rekompensatą za poniesione szkody materialne w rozumieniu § 15 ust. 1 AGG (np. utracone wynagrodzenie), lecz rekompensatą za szkody niematerialne w rozumieniu § 15 ust. 2 AGG z powodu dyskryminacji powódki jako osoby niepełnosprawnej. Takie odszkodowanie jest wolne od podatku i nie kwalifikuje się jako wynagrodzenie. Pracodawca powódki zaprzeczył dyskryminacji.
W ramach ugody był jednak gotów zapłacić odszkodowanie z powodu (tylko) domniemanej dyskryminacji. Takie dochody nie mają charakteru wynagrodzenia i są zatem wolne od podatku.
Lohnsteuer kompakt
Odszkodowanie jest nie tylko wolne od podatku i składek na ubezpieczenia społeczne, ale także nie jest uwzględniane w klauzuli progresji, co oznacza, że nie prowadzi do wyższego opodatkowania pozostałych dochodów.
Altersdiskriminierende Besoldung?
Federalny Sąd Administracyjny właśnie przyznał młodym urzędnikom odszkodowanie z powodu dyskryminacji ze względu na wiek, ponieważ ich wynagrodzenie naruszało zakaz dyskryminacji ze względu na wiek. Sąd wywiódł prawo do odszkodowania z § 15 ust. 2 AGG (orzeczenia BVerwG z 6.4.2017, 2 C 11.16 i 2 C 12.16). Zasady wynagrodzenia dyskryminowały młodszych urzędników wyłącznie ze względu na ich wiek (orzeczenie ETS z 19.6.2014, C-501/12).
Dyskryminacja: odszkodowanie od pracodawcy całkowicie wolne od podatku
Co to jest wynagrodzenie za pracę wieloletnią?
Dopłata lub zaliczka za pracę wieloletnią (np. odprawy) może być w roku wypłaty opodatkowana według obniżonej stawki metodą jednej piątej. Decydujące jest, że praca obejmuje dwa lata kalendarzowe.
Dzięki tzw. regule jednej piątej nadzwyczajne dochody są objęte ulgą w niemieckim prawie podatkowym (§ 34 EStG). Dochody te, zwane "dochodami objętymi ulgą taryfową", to dochody uzyskane w ciągu kilku lat, ale zrealizowane i opodatkowane w jednym roku
Co to jest wynagrodzenie za pracę wieloletnią?
Odprawa i zasada jednej piątej: Kiedy obowiązuje obniżona stawka podatkowa?
W przypadku przedwczesnego zakończenia stosunku pracy pracownicy często otrzymują odprawę. Od 2006 roku nie podlega ona już kwocie wolnej od podatku, ale nadal może być opodatkowana według obniżonej stawki zgodnie z tzw. zasadą jednej piątej (§ 34 EStG) – pod pewnymi warunkami.
Warunki stosowania zasady jednej piątej
Aby zastosować obniżone opodatkowanie, muszą być spełnione następujące warunki:
- Odprawa jest wypłacana skumulowana w jednym roku kalendarzowym.
- Roczny dochód z odprawą musi być wyższy niż dochód, który zostałby osiągnięty w przypadku niezakłóconego kontynuowania stosunku pracy.
Celem tej regulacji jest złagodzenie efektu progresji w podatku dochodowym, gdy odprawa powoduje wyjątkowo wysokie dochody w jednym roku.
Brak korzyści podatkowej przy niskiej odprawie
Zasada jednej piątej nie jest stosowana automatycznie. Pokazuje to wyrok Federalnego Trybunału Finansowego z 8 kwietnia 2014 r. (Az. IX R 33/13):
Przy wynagrodzeniu brutto w poprzednim roku wynoszącym około 140.000 Euro i odprawie w wysokości 43.000 Euro nie występuje „skumulowany“ wzrost dochodów.
→ Zasada jednej piątej nie ma zastosowania.
Uzasadnienie: Dochód w roku otrzymania odprawy nie był wyższy niż w przypadku regularnego kontynuowania stosunku pracy. Nie powstała zatem progresywna strata podatkowa.
Obliczenie porównawcze: „wartość rzeczywista“ vs. „wartość docelowa“
Czy zasada jednej piątej ma zastosowanie, sprawdza się za pomocą obliczenia porównawczego:
- Wartość rzeczywista: Rzeczywisty dochód w roku otrzymania odprawy (w tym odprawa)
- Wartość docelowa: Fikcyjny dochód przy regularnym zatrudnieniu do końca roku (np. na podstawie dochodu z poprzedniego roku)
Uwaga:
Jeśli odprawa nie przekracza utraconych dochodów do końca roku, można uwzględnić inne dochody, które nie wystąpiłyby bez zakończenia stosunku pracy – np. zasiłek dla bezrobotnych.
Przykład:
Pan M. zakończył stosunek pracy w czerwcu 2025 r. i otrzymał odprawę w wysokości 35.000 Euro. Jego regularny roczny dochód wyniósłby 70.000 Euro.
W roku otrzymania odprawy uzyskał tylko 25.000 Euro wynagrodzenia oraz odprawę. Całkowity dochód wynosi 60.000 Euro – a więc mniej niż dochód przy niezakłóconej kontynuacji pracy.
Zasada jednej piątej nie może być zastosowana, ponieważ nie występuje progresywna strata.
Odprawa i zasada jednej piątej: Kiedy obowiązuje obniżona stawka podatkowa?
Własne wypowiedzenie: Czy odprawa podlega zasadzie jednej piątej?
Zakończenie stosunku pracy jest często związane z odprawą – szczególnie, gdy wypowiedzenie składa pracodawca. Odprawa ta może być objęta ulgą podatkową, mianowicie dzięki tzw. regule jednej piątej. Ale co, jeśli sami zrezygnujecie z pracy lub umowa rozwiązująca została zawarta z Waszej inicjatywy?
Co to jest reguła jednej piątej?
Reguła jednej piątej (§ 34 EStG) to ulga podatkowa dla dochodów nadzwyczajnych, do których zaliczają się również odprawy (§ 24 Nr. 1a EStG). Powoduje ona, że te dochody są opodatkowane według obniżonej stawki, aby uniknąć zbyt wysokiego obciążenia podatkowego z powodu jednorazowej wypłaty.
Warunki uzyskania ulgi podatkowej
Aby można było zastosować regułę jednej piątej, odprawa musi być związana z nadzwyczajnym wydarzeniem – zazwyczaj wypowiedzeniem przez pracodawcę lub polubownym rozwiązaniem w warunkach presji lub konfliktu.
Brak ulgi podatkowej przy dobrowolnym wypowiedzeniu
Ważne: Jeśli złożycie wypowiedzenie bez zewnętrznej presji lub bez inicjatywy pracodawcy, ulga podatkowa nie zostanie przyznana.
Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy z własnej woli składacie wypowiedzenie, bez konfliktu lub trudnej sytuacji finansowej.
Wyjątek: umowa rozwiązująca w sytuacji konfliktowej
Sąd Finansowy w Münster orzekł jednak, że ulga podatkowa jest możliwa również wtedy, gdy pracownik sami zainicjowali umowę rozwiązującą, ale działali pod presją:
- W rozpatrywanej sprawie pracownik był w konflikcie z pracodawcą w sprawie awansu.
- Zaproponował sam umowę rozwiązującą, ale działał w celu uniknięcia dalszych sporów.
- Sąd uznał to za wystarczającą sytuację konfliktową, która uzasadnia zastosowanie reguły jednej piątej.
(FG Münster z dnia 17.03.2017, sygn. 1 K 3037/14 E, potwierdzone przez BFH, wyrok z dnia 13.03.2018, IX R 16/17, BStBl 2018 II s. 709)
BFH potwierdza: brak rzeczywistej presji przy polubownym rozwiązaniu
Federalny Trybunał Finansowy (BFH) wyjaśnił: Jeśli pracodawca i pracownik polubownie zakończą stosunek pracy i zostanie wypłacona odprawa, nie jest konieczne, aby pracownik był pod widoczną presją. Sama polubowna umowa wystarcza do uzyskania ulgi podatkowej.
Kiedy ulga podatkowa nie przysługuje mimo odprawy?
BFH w innym wyroku (z dnia 06.12.2021, IX R 10/21) orzekł:
- Jeśli odprawa jest wypłacana nie w jednym roku, ale rozłożona na kilka lat, reguła jednej piątej nie ma zastosowania.
- Dotyczy to również sytuacji, gdy są to częściowe płatności (np. odprawa i premia startowa) wypłacone za to samo zdarzenie.
Szczególny przypadek: premia sprinterska
Tzw. premia sprinterska, wypłacana, gdy pracownik dobrowolnie odejdzie wcześniej, może być uznana za odszkodowanie i podlegać regule jednej piątej.
(Hessisches FG, orzeczenie z dnia 31.05.2021, sygn. 10 K 1597/20)
Wniosek
Nawet z własnej inicjatywy odprawa może być objęta ulgą podatkową – decydująca jest rzeczywista sytuacja konfliktowa lub polubowne rozwiązanie między stronami. Ważne jest jednak, aby wypłata nastąpiła w jednym roku i została uznana za odszkodowanie.
Własne wypowiedzenie: Czy odprawa podlega zasadzie jednej piątej?
