(2023)
Jak oceniane są różne szkolenia jako środek całościowy?
Wiele dzieci przechodzi kilka szkoleń, zanim osiągną swój cel zawodowy, np. praktyka bankowa, a następnie studia, praktyka rzemieślnicza, a następnie szkoła techniczna lub szkoła średnia zawodowa, praktyka rzemieślnicza i szkoła średnia zawodowa oraz politechnika.
Zgodnie z dotychczasowym stanem prawnym pierwsze kwalifikacje zawodowe (praktyka) były uznawane za pierwsze szkolenie, a następne studia za drugie szkolenie. Wydatki na pierwsze szkolenie można było odliczyć jako koszty specjalne (jeśli poza stosunkiem szkoleniowym) w ograniczonym zakresie, a na drugie szkolenie w pełnej wysokości jako koszty uzyskania przychodu.
Na drugie szkolenie przysługuje zasiłek na dziecko tylko wtedy, gdy dziecko nie pracuje lub pracuje mniej niż 20 godzin tygodniowo.
Zgodnie z nowym stanem prawnym po ukończeniu pierwszego szkolenia dalsze szkolenie może być nadal uznawane za część pierwszego szkolenia, jeśli na podstawie obiektywnych dowodów można stwierdzić, że dziecko nie osiągnęło jeszcze swojego celu zawodowego (tzw. wieloetapowe szkolenie). Należy przy tym zwrócić uwagę, czy dalsze szkolenie jest ściśle związane z nieakademickim szkoleniem lub pierwszymi studiami i odbywa się w bliskim związku czasowym (wyrok BFH z 15.4.2015, V R 27/14; pismo BMF z 8.2.2016, BStBl. 2016 I s. 226).
Znaczenie wieloetapowego szkolenia zawodowego:
- Dla rodziców korzystne jest, aby szkolenie było oceniane jako pierwsze szkolenie tak długo, jak to możliwe. Wtedy przysługuje zasiłek na dziecko lub ulgi podatkowe, niezależnie od tego, czy dziecko w tym czasie - w tym okresie oczekiwania na miejsce szkoleniowe oraz w okresie przejściowym - pracuje więcej niż 20 godzin tygodniowo (§ 32 ust. 4 zdanie 2 EStG).
- Dla dziecka korzystne jest, że po pierwszym uzyskaniu kwalifikacji zawodowych od 2015 roku może odliczyć koszty dalszego szkolenia w pełnej wysokości jako koszty uzyskania przychodu (§ 9 ust. 6 EStG).
Tipp
Nawet jeśli dzięki "wieloetapowemu szkoleniu" pojęcie pierwszego szkolenia na potrzeby zasiłku na dziecko i ulgi na dziecko zostaje znacznie rozszerzone, to pojęcie "właściwego" pierwszego szkolenia na potrzeby odliczenia kosztów uzyskania przychodu pozostaje niezmienione. Od 2015 roku pierwsze szkolenie ma miejsce, gdy szkolenie odbywa się w zorganizowanym trybie szkoleniowym, trwa co najmniej 12 miesięcy w pełnym wymiarze godzin i kończy się egzaminem (§ 9 ust. 6 zdanie 2 EStG). Podczas kolejnego drugiego szkolenia koszty można odliczyć w pełnej wysokości jako koszty uzyskania przychodu, a strata może zostać przeniesiona na kolejny rok.
Administracja finansowa wyraźnie stwierdziła, że należy stosować orzecznictwo dotyczące zasiłku na dziecko (od 2015 r.) i nie ma znaczenia, czy szkolenie zawodowe lub studia spełniają szczególne warunki dla pierwszego szkolenia zgodnie z § 9 ust. 6 EStG. W związku z tym zgodność "pierwszego szkolenia" w przypadku zasiłku na dziecko i odliczenia kosztów uzyskania przychodu została przerwana (pismo BMF z 8.2.2016, BStBl. 2016 I s. 226, Tz. 12d).
Federalny Trybunał Finansowy orzekł w 2014 roku, że szkolenie zawodowe w ramach studiów dualnych stanowi jednolite pierwsze szkolenie, nawet jeśli praktyczne szkolenie (praktyka) kończy się wcześniej niż studia (licencjat). Ponieważ jest to pierwsze szkolenie, nie ma wpływu na prawo do zasiłku na dziecko, jeśli dziecko po ukończeniu praktyki pracuje ponad 20 godzin tygodniowo obok studiów (wyrok BFH z 3.7.2014, III R 52/13).
Beispiel
Hans ukończył w lutym 2012 roku szkolenie na elektronika (praktyka) i od razu ubiega się o miejsce w technicznej szkole średniej. Ukończenie tej szkoły jest warunkiem wstępnym do podjęcia studiów na politechnice. Dąży do uzyskania tytułu technika elektryka lub inżyniera elektryka. Szkołę średnią zawodową rozpoczyna w sierpniu 2012 roku.
W okresie od marca do lipca 2012 roku pracuje w pełnym wymiarze godzin w swoim wyuczonym zawodzie za zwykłe wynagrodzenie. Ten okres przejściowy jest traktowany jako okres oczekiwania na miejsce szkoleniowe i również uprawnia do zasiłku na dziecko. W październiku 2013 roku rozpoczyna studia na politechnice. Kasa rodzinna odmawia zasiłku na dziecko za okres oczekiwania z powodu zatrudnienia.
BFH uznaje to za "wieloetapowe szkolenie zawodowe" (praktyka - szkoła średnia zawodowa - politechnika), które stanowi jednolite pierwsze szkolenie. Pierwsze kwalifikacje zawodowe uzyskane w ramach praktyki nie stanowią jeszcze pierwszego szkolenia. Kolejne etapy szkolenia są częścią jednolitego programu szkoleniowego. Są one ściśle związane z pierwszymi kwalifikacjami zawodowymi i zostały przeprowadzone w bliskim związku czasowym.
Jednak jakby sprawa nie była już wystarczająco skomplikowana:
Obecnie BFH w serii orzeczeń odniósł się do dalszych przypadków i doprecyzował swoje stanowisko - niestety również je skomplikował. Ostatecznie można stwierdzić, że zawsze, gdy dalsze studia lub szkolenie są realizowane "tylko obok pracy", zasiłek na dziecko zostanie odmówiony. Dorywcze prace są natomiast nieszkodliwe (wyroki BFH z 11.12.2018, III R 22/18, III R 2/18, III R 32/17, III R 47/17). Przypadki, w których kasa rodzinna odmówiła zasiłku na dziecko na dalsze szkolenie, obejmowały między innymi:
Przypadek 1: Syn najpierw ukończył szkolenie na bankowca. Następnie pracował w pełnym wymiarze godzin w banku, w którym odbył szkolenie. Kilka miesięcy po zakończeniu "pierwszego szkolenia" syn wziął udział w dwuletnim kursie dokształcającym na bankowca w niepełnym wymiarze godzin. BFH nie podjął ostatecznej decyzji, ale zasugerował, że zasiłek na dziecko nie zostanie przyznany, ponieważ szkolenie na bankowca prawdopodobnie należy uznać za dokształcanie zawodowe. Sprawa została odesłana do sądu niższej instancji.
Przypadek 2: Córka najpierw ukończyła praktykę jako bankowiec. Już krótko po zakończeniu szkolenia rozpoczęła studia w kolegium zawodowym o specjalności marketing. Państwowo uznane studia zakończone tytułem "Państwowo certyfikowana ekonomistka" odbywały się w niepełnym wymiarze godzin. Jednocześnie córka pracowała najpierw w banku, a później w salonie samochodowym. Tygodniowy czas pracy wynosił 40 godzin. Również w tym przypadku BFH nie podjął ostatecznej decyzji. Sąd niższej instancji musi sprawdzić, czy stosunek szkoleniowy był podporządkowany stosunkowi pracy, czy odwrotnie. Prawdopodobnie zasiłek na dziecko zostanie jednak cofnięty.
Przypadek 3: Syn zdał egzamin w zawodzie elektronik w specjalności technika energetyczna i budowlana i został zatrudniony przez swojego pracodawcę z tygodniowym czasem pracy wynoszącym 38 godzin. Kilka miesięcy później syn uczęszczał na dwuletni wieczorowy kurs na mistrza przemysłowego elektrotechniki IHK. Sprawa została odesłana do sądu finansowego, który musi teraz sprawdzić, czy szkolenie czy praca były na pierwszym planie. Wiele wskazuje na to, że praca była na pierwszym planie i w związku z tym nie przysługuje zasiłek na dziecko.
Przypadek 4: Córka ukończyła szkolenie na pracownika biura rachunkowego. Następnie została zatrudniona przez swojego dotychczasowego pracodawcę w pełnym wymiarze godzin. Bezpośrednio po egzaminie córka zapisała się do szkoły ekonomicznej, aby uzyskać tytuł Państwowo certyfikowanej ekonomistki w specjalności ekonomia (ze szczególnym uwzględnieniem podatków). Szkolenie w niepełnym wymiarze godzin trwało 3 1/2 roku. Również w tym przypadku sąd finansowy musi ponownie zdecydować po odesłaniu przez BFH i uwzględnić jego nowe zasady. Podobnie jak w trzech poprzednich przypadkach, nie jest bardzo prawdopodobne, że rodzice wygrają spór prawny.
W trzech kolejnych orzeczeniach chodziło o zasiłek na dziecko dla córek, które po ukończeniu szkolenia na pracownika administracyjnego odbyły kurs dokształcający na urzędnika administracyjnego (wyrok BFH z 20.2.2019, III R 42/18; wyroki BFH z 10.4.2019, III R 51/18 i III R 33/18). W sześciu przypadkach chodziło o zasiłek na dziecko dla dzieci, które po ukończeniu szkolenia na bankowca podjęły studia w niepełnym wymiarze godzin na bankowca lub studia finansowe lub ekonomiczne (wyroki BFH z 21.3.2019, III R 12/18, III R 16/18, III R 17/18, III R 40/18 i III R 50/18; wyrok BFH z 10.4.2019, III R 19/18). Dziesiąte orzeczenie dotyczyło zasiłku na dziecko dla syna, który po ukończeniu szkolenia na mechanika przemysłowego i szkolenia mistrzowskiego podjął awans na "Certyfikowanego technicznego ekonomistę" (wyrok BFH z 21.3.2019, III R 18/18).
Wszystkie przypadki zostały odesłane do sądów niższej instancji w celu dalszego wyjaśnienia stanu faktycznego. BFH już jednak zasugerował, że zasiłek na dziecko zostanie odmówiony, jeśli dzieci pracowały w pełnym wymiarze godzin, a dalsze szkolenia nie były na pierwszym planie w porównaniu z pracą.
Obecnie Federalny Trybunał Finansowy orzekł, że zasiłek na dziecko nie przysługuje, jeśli dziecko po ukończeniu szkolenia na dyplomowanego urzędnika finansowego pracuje w administracji finansowej ponad 20 godzin i studiuje prawo w czasie wolnym od pracy (wyrok BFH z 7.4.2022, III R 22/21).
Schemat kontrolny:
Orzecznictwo dotyczące zasiłku na dziecko w przypadku dalszych studiów lub uzupełniającego szkolenia stało się niezwykle skomplikowane. Następujący schemat kontrolny może jednak pomóc w ustaleniu, czy zasiłek na dziecko powinien zostać przyznany:
1. Czy jest to szkolenie lub studia, które opierają się na pierwszym szkoleniu? Jeśli tak: przejdź do punktu 2. Jeśli nie, jest to niejako inna "specjalizacja": zasiłek na dziecko jest przyznawany tylko wtedy, gdy nie ma pracy lub praca wynosi maksymalnie 20 godzin tygodniowo.
2. Czy istnieje związek czasowy między dwoma etapami szkolenia? Jeśli tak: przejdź do punktu 3. Jeśli nie: zasiłek na dziecko jest przyznawany tylko wtedy, gdy nie ma pracy lub praca wynosi maksymalnie 20 godzin tygodniowo.
Uwaga: Jeśli syn lub córka zapisali się na kolejny etap szkolenia (np. kurs mistrzowski) dopiero kilka miesięcy po ukończeniu pierwszego szkolenia (np. egzaminu czeladniczego), nie wyklucza to połączenia etapów szkolenia (BFH 11.12.2018, III R 32/17).
3. Czy dziecko wykorzystuje kwalifikacje zdobyte po pierwszym ukończeniu szkolenia do wykonywania zawodu, który faktycznie wykonuje? Jeśli tak: wiele wskazuje na to, że dalsze szkolenie nie jest już częścią "całościowego szkolenia". Skutek: zasiłek na dziecko na dalsze szkolenie prawdopodobnie nie zostanie przyznany, ponieważ praca stała się priorytetem. Jeśli nie: zasiłek na dziecko może zostać zachowany, ponieważ dalsze szkolenie jest na pierwszym planie. W obu przypadkach należy dokonać całościowej oceny z punktem 4
Przykłady: Jeśli np. czeladnik lub kupiec zostanie zatrudniony przez swojego pracodawcę w wyuczonym zawodzie lub licencjat podejmie pracę na stanowisku, które otwiera mu ten stopień, może to być wskazówką, że praca stała się priorytetem. Taki stan rzeczy sugeruje, że dalsze szkolenia służą jedynie dokształcaniu zawodowemu lub podnoszeniu kwalifikacji w już podjętym i wykonywanym zawodzie.
Jeśli dziecko podejmuje pracę, która byłaby dla niego dostępna również bez uzyskanego stopnia (np. praca dorywcza w gastronomii lub handlu) lub jeśli praca nie jest typowo stałym zatrudnieniem (np. licencjat, który podczas kolejnych studiów magisterskich pracuje 19 godzin jako asystent naukowy i dodatkowo udziela 3 godzin korepetycji tygodniowo), może to wskazywać na priorytetowe szkolenie zawodowe.
4. Czy praca jest nadrzędna wobec dalszego szkolenia i czy szkolenie odbywa się zatem w formie wieczorowej? Jeśli tak: w całościowej ocenie z punktem 3 zasiłek na dziecko prawdopodobnie zostanie cofnięty. Jeśli nie: zasiłek na dziecko powinien zostać zachowany w całościowej ocenie z punktem 3, ponieważ szkolenie jest na pierwszym planie. Praca w wymiarze ponad 20 godzin tygodniowo przemawia przeciwko przyznaniu zasiłku na dziecko. Ale: jeśli limit 20 godzin jest przekroczony tylko nieznacznie, może to być nieszkodliwe, a szkolenie zawodowe może nadal być na pierwszym planie. Dla priorytetowego szkolenia zawodowego istotne jest również, w jakim stosunku czasowym pozostają praca i szkolenie.
Przykłady: Jeśli np. praca w niepełnym wymiarze godzin wynosząca regularnie 22 godziny tygodniowo jest tak rozłożona, że dostosowuje się do planu szkoleniowego, jest to wskazówka na priorytetowe szkolenie. To samo dotyczy sytuacji, gdy dziecko pracuje maksymalnie 20 godzin tygodniowo w semestrze, ale dzięki zwiększonej liczbie godzin w tygodniu podczas wakacji semestralnych osiąga średni czas pracy przekraczający 20 godzin tygodniowo.
Jeśli dziecko pracuje prawie w pełnym wymiarze godzin, a szkolenie odbywa się tylko wieczorami i w weekendy, sugeruje to, że dalsze szkolenia odbywają się tylko obok pracy. Wreszcie może mieć znaczenie, czy i w jakim stopniu praca i szkolenie są ze sobą powiązane nie tylko czasowo, ale także merytorycznie.
Uwaga: Dla porządku należy w tym miejscu zaznaczyć, że powyższe dotyczy oczywiście również kwestii przyznania ulgi na dziecko.
