(2023) Czy koszty rozwodu można odliczyć od podatku?

Do 2012 roku koszty rozwodu, w szczególności koszty adwokackie i sądowe, można było odliczyć jako obciążenia nadzwyczajne ogólnego rodzaju zgodnie z § 33 EStG. Dokładniej mówiąc: odliczyć można było tylko wydatki na samą sprawę rozwodową i podział świadczeń emerytalnych, ale nie na sprawy związane z konsekwencjami rozwodu poza obowiązkowym zakresem. Dotyczy to podziału wspólnego majątku, ustaleń dotyczących alimentów dla małżonka i dzieci oraz ustaleń dotyczących opieki rodzicielskiej i prawa do kontaktów z dziećmi.

Jednak od 2013 roku koszty rozwodu z powodu zmiany przepisów i wyroku BFH nie mogą być już odliczane jako obciążenia nadzwyczajne. "Podatnik nie ponosi wydatków na postępowanie rozwodowe w celu zabezpieczenia swojej egzystencji i niezbędnych potrzeb życiowych" (wyrok BFH z 18.5.2017, VI R 9/16).

• Ze względu na zmianę przepisów w 2013 roku wydatki na prowadzenie sporu sądowego (koszty procesowe) są zasadniczo wyłączone z odliczenia jako obciążenie nadzwyczajne. Zakaz odliczenia nie obowiązuje tylko wtedy, "gdy podatnik bez poniesienia wydatków byłby narażony na utratę podstaw egzystencji i niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w zwykłym zakresie" (§ 33 ust. 2 zdanie 4 EStG).
• Zdaniem BFH koszty postępowania rozwodowego nie są ponoszone w celu zabezpieczenia podstaw egzystencji i niezbędnych potrzeb życiowych. Można to założyć tylko wtedy, gdy zagrożona jest ekonomiczna podstawa życia podatnika. Taka sytuacja nie występuje w przypadku kosztów rozwodu, nawet jeśli utrzymanie małżeństwa stanowiłoby dla podatnika poważne obciążenie życiowe.
• Od 2013 roku w oficjalnej instrukcji do zeznania podatkowego napisano: "Koszty procesowe od 2013 roku nie mogą być już odliczane jako obciążenia nadzwyczajne… Zakaz odliczenia dotyczy również kosztów rozwodu / unieważnienia związku partnerskiego."

JEDNAK: Obecnie Sąd Finansowy w Münster orzekł, że koszty procesowe związane z uzyskaniem alimentów po rozwodzie można odliczyć jako koszty uzyskania przychodu, jeśli odbiorca alimentów opodatkowuje świadczenia alimentacyjne jako inne dochody zgodnie z § 22 nr 1a EStG (FG Münster z 3.12.2019, 1 K 494/18 E).

Przypadek: Powódka i jej były mąż rozstali się w 2012 roku. Przed sądem rejonowym oboje prowadzili postępowanie rodzinne obejmujące rozwód, podział świadczeń emerytalnych oraz alimenty po rozwodzie. W 2014 roku sąd rejonowy orzekł rozwód i zobowiązał byłego męża powódki do miesięcznych płatności alimentacyjnych. Kobieta złożyła pozew o wyższe miesięczne płatności. W 2015 roku zawarto sądową ugodę dotyczącą wysokości alimentów. W swoim zeznaniu podatkowym za 2015 rok powódka zadeklarowała inne dochody w wysokości otrzymanych alimentów i odliczyła koszty procesowe (koszty sądowe i adwokackie) jako obniżające podatek. Urząd skarbowy odmówił uwzględnienia.

Zdaniem sędziów koszty procesowe u odbiorcy alimentów należy uwzględnić jako koszty uzyskania przychodu, ponieważ opodatkowuje ona świadczenia alimentacyjne od byłego męża zgodnie z § 22 nr 1a EStG. Kobieta poniosła koszty procesowe, aby w przyszłości uzyskać (wyższe) dochody w formie świadczeń alimentacyjnych. Świadczenia alimentacyjne są traktowane jako dochody podlegające opodatkowaniu zgodnie z § 22 nr 1a EStG, ponieważ były mąż jako zobowiązany do zapłaty miał możliwość odliczenia swoich płatności alimentacyjnych jako wydatków specjalnych zgodnie z § 10 ust. 1a EStG, tzw. realne rozliczenie. Świadczenia alimentacyjne są w pełni zrównane z innymi dochodami. Z tego wynika, że również odliczenie kosztów uzyskania przychodu musi być w pełni możliwe.